داستان کامل نوکیا؛ از کارخانه کاغذ تا سقوط یک امپراتوری و آیندهای که هنوز ادامه دارد
سبحان فکری
کمتر برندی در تاریخ فناوری به اندازه نوکیا توانسته است بر زندگی میلیونها نفر تأثیر بگذارد. برای بسیاری از کاربران، اولین تماس تلفنی، اولین پیامک، اولین بازی موبایلی و حتی اولین تجربه استفاده از اینترنت همراه با یک گوشی نوکیا رقم خورده است. این شرکت فنلاندی سالها نماد کیفیت، دوام و نوآوری بود و در اوج دوران خود، نزدیک به نیمی از بازار جهانی تلفن همراه را در اختیار داشت؛ جایگاهی که امروز حتی بزرگترین تولیدکنندگان گوشیهای هوشمند نیز بهسختی میتوانند به آن نزدیک شوند.
اما نوکیا از همان ابتدا یک شرکت فناوری نبود. داستان این برند بیش از ۱۶۰ سال پیش، با یک کارخانه کوچک تولید خمیر کاغذ در کنار رودخانهای در فنلاند آغاز شد؛ مسیری که از تولید کاغذ و لاستیک تا ساخت تجهیزات مخابراتی، رایانه و در نهایت تلفنهای همراه امتداد یافت. این تحول، نوکیا را به یکی از مهمترین شرکتهای صنعتی اروپا و بعدها به پادشاه بلامنازع بازار موبایل تبدیل کرد.
با این حال، هیچ امپراتوری برای همیشه پابرجا نمیماند. ورود آیفون، ظهور اندروید، تصمیمهای بحثبرانگیز مدیریتی، ضعف در توسعه نرمافزار و تغییر سریع نیازهای کاربران، مسیری را رقم زد که در نهایت به سقوط یکی از بزرگترین نامهای تاریخ فناوری انجامید. با وجود این شکست، داستان نوکیا هرگز به پایان نرسید. این شرکت با تغییر مسیر، بار دیگر در صنعت مخابرات و زیرساختهای ارتباطی جایگاه مهمی به دست آورد و هنوز هم یکی از بازیگران کلیدی شبکههای ارتباطی جهان محسوب میشود.
در این مجموعه ویژه از Tech News، بهصورت جامع و مستند، تاریخچه کامل نوکیا را از نخستین روزهای تأسیس تا دوران طلایی، سقوط، فروش بخش موبایل به مایکروسافت، بازگشت دوباره برند نوکیا و چشمانداز آینده آن بررسی میکنیم. همچنین با تحلیل مهمترین تصمیمها، موفقیتها و اشتباهات این شرکت، خواهیم دید که چگونه یک برند افسانهای توانست صنعت موبایل را متحول کند و چرا در نهایت تاج پادشاهی خود را از دست داد.
اگر میخواهید با یکی از جذابترین و آموزندهترین داستانهای دنیای فناوری آشنا شوید، تا پایان این مجموعه همراه ما باشید.
از کارخانه کاغذ تا تولد بزرگترین شرکت موبایل دنیا
داستان کامل نوکیا؛ از سال ۱۸۶۵ تا آغاز سلطنت بر دنیای موبایل
اگر امروز نام نوکیا را بشنوید، احتمالاً اولین چیزی که به ذهنتان میرسد گوشیهای مقاوم، بازی Snake یا صدای معروف زنگ Nokia Tune است. اما کمتر کسی میداند این شرکت مشهور در ابتدا هیچ ارتباطی با فناوری، تلفن همراه یا حتی الکترونیک نداشت.
نوکیا یکی از قدیمیترین شرکتهای فعال جهان محسوب میشود؛ شرکتی که بیش از ۱۶۰ سال قدمت دارد و مسیر خود را از تولید کاغذ آغاز کرد و بعدها به بزرگترین تولیدکننده تلفن همراه دنیا تبدیل شد.
این مقاله، داستان کامل شکلگیری نوکیا، دوران طلایی، سقوط و بازگشت دوباره این برند را روایت میکند.
تولد نوکیا؛ همه چیز از یک کارخانه کاغذ شروع شد
سال ۱۸۶۵، زمانی که هنوز تلفن اختراع نشده بود، مهندس معدن فنلاندی، Fredrik Idestam کارخانه کوچکی برای تولید خمیر کاغذ در جنوب فنلاند تأسیس کرد.
آن زمان اروپا به شدت به کاغذ نیاز داشت و صنعت چاپ رشد چشمگیری را تجربه میکرد.
دو سال بعد کارخانه دوم در کنار رودخانهای به نام Nokianvirta ساخته شد.
همین رودخانه بعدها نام خود را به شرکت داد:
Nokia
در آن دوران هیچکس تصور نمیکرد همین کارخانه ساده، روزی به مشهورترین برند تلفن همراه جهان تبدیل شود.
چرا اسم شرکت «نوکیا» شد؟
نام Nokia از منطقهای در فنلاند گرفته شده است.
جالبتر اینکه درباره ریشه این واژه چند نظریه وجود دارد.
برخی معتقدند این کلمه از واژه قدیمی فنلاندی "Nokia" گرفته شده که به نوعی راسو یا حیوان جنگلی تیرهرنگ اشاره دارد.
عدهای دیگر آن را برگرفته از نام رودخانه Nokianvirta میدانند.
در هر صورت این نام بیش از ۱۵۰ سال است که بدون تغییر باقی مانده است.
نوکیا فقط کاغذ تولید نمیکرد
در پایان قرن نوزدهم، صنعت فنلاند در حال رشد بود و کارخانههای جدیدی شکل میگرفتند.
همزمان دو شرکت مهم دیگر نیز فعالیت خود را آغاز کردند.
یکی تولیدکننده لاستیک بود.
دیگری کابلهای برق و مخابرات تولید میکرد.
سالها بعد این سه شرکت تصمیم گرفتند با یکدیگر ادغام شوند.
تولد شرکت Nokia Corporation
سال ۱۹۶۷ نقطه عطف تاریخ نوکیا بود.
سه شرکت:
-
Nokia Ab
-
Finnish Rubber Works
-
Finnish Cable Works
با یکدیگر ادغام شدند و شرکت Nokia Corporation را تشکیل دادند.
در آن زمان محصولات نوکیا شامل موارد زیر بود:
-
لاستیک خودرو
-
چکمههای لاستیکی
-
کابل برق
-
تجهیزات مخابراتی
-
تلویزیون
-
تجهیزات نظامی
-
تجهیزات صنعتی
-
محصولات الکترونیکی
نوکیا تقریباً در هر صنعتی فعالیت داشت.
ورود به دنیای الکترونیک
دهه ۷۰ میلادی آغاز تحول واقعی شرکت بود.
نوکیا سرمایهگذاری سنگینی روی الکترونیک انجام داد.
در همین دوره شروع به تولید:
-
سوئیچهای تلفنی
-
تجهیزات مخابرات
-
سیستمهای انتقال داده
-
کامپیوترهای صنعتی
کرد.
این تصمیم بعدها مهمترین برگ برنده تاریخ شرکت شد.
اولین قدم به سمت تلفن همراه
سال ۱۹۸۱ کشورهای اسکاندیناوی اولین شبکه موبایل جهان با نام NMT (Nordic Mobile Telephone) را راهاندازی کردند.
نوکیا از اولین شرکتهایی بود که تجهیزات این شبکه را تولید میکرد.
کمی بعد اولین تلفنهای همراه خود را با برند Mobira عرضه کرد.
این دستگاهها امروزی نبودند.
وزن بعضی از آنها نزدیک به ۱۰ کیلوگرم بود.
بیشتر داخل خودرو نصب میشدند و قیمت بسیار بالایی داشتند.
Mobira Senator؛ اولین موبایل نوکیا
سال ۱۹۸۲ گوشی Mobira Senator معرفی شد.
مشخصات آن امروز عجیب به نظر میرسد:
-
وزن حدود ۱۰ کیلوگرم
-
نصب داخل خودرو
-
باتری بسیار بزرگ
-
قیمت چند هزار دلاری
با این حال برای آن دوران یک شاهکار مهندسی محسوب میشد.
دهه ۸۰؛ نوکیا آرام آرام رشد میکند
در طول دهه ۱۹۸۰ نوکیا سرمایهگذاری عظیمی روی ارتباطات بیسیم انجام داد.
در همان زمان بسیاری از شرکتها تصور میکردند تلفن همراه فقط مخصوص مدیران و شرکتهای بزرگ خواهد بود.
اما مدیران نوکیا آینده متفاوتی را میدیدند.
آنها معتقد بودند:
روزی هر انسان یک تلفن همراه خواهد داشت.
در آن زمان این جمله بیشتر شبیه داستان علمیتخیلی بود.
بحران بزرگ
پایان دهه ۸۰ برای نوکیا چندان خوب پیش نرفت.
این شرکت در حوزههای بسیار زیادی فعالیت میکرد.
از تلویزیون گرفته تا لاستیک.
از کابل تا تجهیزات نظامی.
مدیریت چنین مجموعهای بسیار دشوار شده بود.
همزمان اقتصاد فنلاند نیز وارد بحران شد.
فروش کاهش یافت و نوکیا با مشکلات مالی روبهرو شد.
تصمیمی که تاریخ را تغییر داد
سال ۱۹۹۱ مدیران نوکیا تصمیم گرفتند تقریباً تمام کسبوکارهای غیرضروری را کنار بگذارند.
شرکت تمرکز خود را روی تنها یک حوزه گذاشت:
ارتباطات و مخابرات.
این تصمیم بعدها میلیاردها دلار ارزش برای نوکیا ایجاد کرد.
چند سال بعد این شرکت به بزرگترین تولیدکننده تلفن همراه جهان تبدیل شد.
دوران طلایی نوکیا؛ چگونه یک شرکت فنلاندی بر دنیای موبایل حکومت کرد؟ (۱۹۹۲ تا ۲۰۰۷)
بعد از تصمیم بزرگ سال ۱۹۹۱، نوکیا تقریباً تمام فعالیتهای جانبی خود را کنار گذاشت و سرمایهگذاری روی صنعت مخابرات و تلفن همراه را در اولویت قرار داد. در آن زمان کمتر کسی تصور میکرد این تصمیم، آینده بازار موبایل را برای بیش از یک دهه تغییر دهد.
دهه ۱۹۹۰ آغاز دوران طلایی نوکیا بود؛ دورانی که این شرکت نهتنها بازار را رهبری میکرد، بلکه استانداردهای جدیدی برای طراحی، کیفیت و تجربه کاربری تعریف کرد.
اولین گوشی دیجیتال GSM جهان
سال ۱۹۹۲ نوکیا یکی از مهمترین محصولات تاریخ خود را معرفی کرد:
Nokia 1011
این دستگاه اولین گوشی تجاری نوکیا برای شبکههای GSM بود.
ویژگیهای مهم آن:
-
پشتیبانی از شبکه GSM
-
حافظه ذخیره مخاطبین
-
ارسال پیامک
-
طراحی قابل حمل
-
آنتن خارجی
در آن زمان بیشتر تلفنهای همراه هنوز آنالوگ بودند و GSM فناوری آینده محسوب میشد.
مدیرعاملی که آینده را دید
در همان سال، Jorma Ollila به مدیرعاملی نوکیا رسید.
او معتقد بود آینده شرکت فقط در صنعت ارتباطات است.
به دستور او:
-
کارخانههای غیرمرتبط فروخته شدند.
-
سرمایهگذاری روی موبایل چند برابر شد.
-
بودجه تحقیق و توسعه افزایش یافت.
-
طراحی محصولات متحول شد.
تصمیمهای او باعث شد نوکیا ظرف چند سال از یک شرکت منطقهای به غول جهانی تبدیل شود.
زنگ معروف Nokia Tune از کجا آمد؟
تقریباً همه حداقل یکبار صدای مشهور نوکیا را شنیدهاند.
Nokia Tune در اصل از قطعهای موسیقی کلاسیک به نام Gran Vals اثر Francisco Tárrega اقتباس شده است.
این ملودی اولینبار در سال ۱۹۹۴ روی گوشیهای نوکیا قرار گرفت و بعدها به یکی از شناختهشدهترین صداهای تاریخ فناوری تبدیل شد.
برآورد میشود این زنگ میلیونها بار در سراسر جهان شنیده شده باشد.
پیامکی که دنیا را تغییر داد
نوکیا یکی از اولین شرکتهایی بود که استفاده از پیامک (SMS) را ساده و همهگیر کرد.
تا قبل از آن بسیاری از کاربران حتی نمیدانستند تلفن همراه میتواند متن ارسال کند.
رابط کاربری ساده نوکیا باعث شد ارسال پیامک به کاری روزمره تبدیل شود.
در بسیاری از کشورها، نوجوانان و دانشجویان ساعتها از طریق پیامک با هم ارتباط برقرار میکردند.
تولد بازی افسانهای Snake
سال ۱۹۹۷ نوکیا گوشی Nokia 6110 را معرفی کرد.
اما چیزی که این گوشی را جاودانه کرد، سختافزار آن نبود؛ بلکه بازی سادهای به نام Snake بود.
قوانین بازی بسیار ساده بود:
-
مار را کنترل کن.
-
غذا بخور.
-
بزرگتر شو.
-
با دیوار یا بدن خودت برخورد نکن.
همین سادگی باعث شد Snake به یکی از محبوبترین بازیهای تاریخ تبدیل شود و میلیونها نفر را برای اولین بار با بازی روی تلفن همراه آشنا کند.
Nokia 3210؛ آغاز انقلاب
سال ۱۹۹۹ یکی از مهمترین گوشیهای تاریخ معرفی شد:
Nokia 3210
ویژگیهای مهم:
-
آنتن داخلی
-
طراحی مدرن
-
باتری قدرتمند
-
ارسال آسان پیامک
-
قابهای رنگی قابل تعویض
بیش از ۱۶۰ میلیون دستگاه از این مدل فروخته شد.
افسانهای به نام Nokia 3310
اگر بخواهیم تنها یک گوشی را نماد نوکیا بدانیم، بدون شک آن گوشی Nokia 3310 است.
این گوشی در سال ۲۰۰۰ معرفی شد و بهسرعت محبوب شد.
چرا؟
-
مقاومت بسیار بالا
-
باتری چندروزه
-
رابط کاربری ساده
-
کیفیت تماس عالی
-
اندازه مناسب
-
بازی Snake II
-
امکان ساخت زنگ اختصاصی
در اینترنت هنوز هم شوخیهای زیادی درباره مقاومت خارقالعاده این گوشی وجود دارد؛ هرچند بسیاری از آنها اغراقآمیز هستند، اما دوام بالای 3310 واقعاً زبانزد بود.
بیش از ۱۲۶ میلیون دستگاه از این مدل فروخته شد.
نوکیا چگونه شماره مدلها را انتخاب میکرد؟
برخلاف تصور بسیاری از کاربران، شماره مدلها تصادفی نبود.
برای مثال:
-
سری ۲۰۰۰: اقتصادی
-
سری ۳۰۰۰: عمومی
-
سری ۵۰۰۰: مناسب فضای باز
-
سری ۶۰۰۰: تجاری
-
سری ۷۰۰۰: مد روز
-
سری ۸۰۰۰: لوکس
-
سری ۹۰۰۰: ارتباطات حرفهای
همین دستهبندی باعث میشد مشتریان راحتتر محصول مناسب خود را پیدا کنند.
تولد سیمبین؛ هوشمند قبل از اندروید
در اوایل دهه ۲۰۰۰، نوکیا همراه چند شرکت دیگر روی سیستمعاملی به نام Symbian سرمایهگذاری کرد.
سیمبین در زمان خود بسیار پیشرفته بود.
امکاناتی مانند:
-
نصب برنامه
-
چندوظیفگی (Multitasking)
-
مرور وب
-
بلوتوث
-
دوربین
-
مدیریت فایلها
در زمانی که بسیاری از تلفنها فقط برای تماس و پیامک استفاده میشدند، سیمبین تجربهای نزدیک به یک رایانه جیبی ارائه میداد.
Nokia 6600؛ محبوبترین گوشی هوشمند زمان خود
سال ۲۰۰۳ نوکیا گوشی Nokia 6600 را معرفی کرد.
ویژگیها:
-
دوربین VGA
-
سیستمعامل Symbian
-
نصب نرمافزار
-
پخش ویدئو
-
کارت حافظه MMC
-
بلوتوث
در بسیاری از کشورها، این مدل به نماد گوشی هوشمند تبدیل شد.
سری N؛ زمانی که نوکیا آینده را ساخت
سال ۲۰۰۵ نوکیا خانواده جدیدی به نام Nseries معرفی کرد.
هدف این سری، تبدیل موبایل به یک دستگاه چندرسانهای کامل بود.
محصولات مشهور این خانواده:
-
Nokia N70
-
Nokia N73
-
Nokia N80
-
Nokia N90
-
Nokia N95
این گوشیها امکاناتی مانند:
-
دوربین باکیفیت
-
GPS
-
Wi-Fi
-
فیلمبرداری
-
موسیقی
-
مرور اینترنت
را در اختیار کاربران قرار میدادند.
شاهکار نوکیا؛ N95
در سال ۲۰۰۷ نوکیا از Nokia N95 رونمایی کرد؛ دستگاهی که بسیاری آن را یکی از کاملترین گوشیهای پیش از عصر گوشیهای لمسی میدانند.
ویژگیهای برجسته:
-
دوربین ۵ مگاپیکسلی با لنز Carl Zeiss
-
فیلمبرداری با کیفیت DVD
-
GPS داخلی
-
Wi-Fi
-
بلوتوث
-
خروجی TV
-
سیستمعامل Symbian S60
-
طراحی کشویی دوطرفه
در زمان عرضه، N95 تقریباً هر قابلیتی که کاربران از یک تلفن همراه انتظار داشتند را ارائه میکرد.
سلطنت مطلق نوکیا
بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۷ نوکیا به اوج قدرت خود رسید.
آمارهای این دوران نشان میدهد:
-
حدود ۴۰ درصد بازار جهانی موبایل در اختیار نوکیا بود.
-
در بسیاری از کشورها، هر دو یا سه نفر یک گوشی نوکیا داشتند.
-
این شرکت به سودآورترین تولیدکننده تلفن همراه جهان تبدیل شد.
-
میلیونها دستگاه در کارخانههای مختلف آن تولید میشد.
در آن زمان، رقبا مانند موتورولا، زیمنس، سونی اریکسون و الجی تلاش میکردند سهمی از بازار به دست آورند، اما نوکیا همچنان در جایگاه نخست قرار داشت.
اما طوفان در راه بود...
در سال ۲۰۰۷، اتفاقی رخ داد که مسیر صنعت موبایل را برای همیشه تغییر داد.
شرکتی که تا آن زمان سهم کوچکی از بازار موبایل داشت، محصولی معرفی کرد که قواعد بازی را عوض کرد:
آیفون.
همزمان، گوگل نیز روی سیستمعاملی متنباز به نام اندروید کار میکرد.
در آن لحظه، مدیران نوکیا تصور میکردند همچنان برنده این رقابت خواهند بود؛ اما تصمیمهایی که در سالهای بعد گرفتند، آغاز سقوط یکی از بزرگترین امپراتوریهای تاریخ فناوری شد.
آغاز سقوط نوکیا؛ چگونه پادشاه دنیای موبایل تاج خود را از دست داد؟ (۲۰۰۷ تا ۲۰۱۳)
سال ۲۰۰۷، نوکیا در اوج قدرت قرار داشت. بیش از ۴۰ درصد بازار جهانی تلفن همراه در اختیار این شرکت بود، میلیونها دستگاه گوشی در سراسر جهان فروخته میشد و سود شرکت رکوردهای جدیدی ثبت میکرد.
اما درست در همان سال، اتفاقی رخ داد که صنعت موبایل را برای همیشه تغییر داد.
روی صحنه کنفرانس سالانه اپل، Steve Jobs دستگاهی را معرفی کرد که در نگاه اول، شبیه یک تلفن همراه معمولی بود؛ اما در واقع آغازگر عصر جدیدی از گوشیهای هوشمند محسوب میشد.
نام آن دستگاه iPhone بود.
«سه دستگاه در یک محصول»
در ۹ ژانویه ۲۰۰۷، استیو جابز جملهای گفت که بعدها به یکی از مشهورترین جملات تاریخ فناوری تبدیل شد:
«امروز سه محصول انقلابی معرفی میکنیم؛ یک آیپاد، یک تلفن همراه و یک ابزار ارتباطی اینترنتی... اما اینها سه دستگاه نیستند، بلکه یک دستگاه هستند.»
این جمله فقط معرفی یک محصول نبود؛ بلکه اعلام آغاز نسلی جدید از رایانش همراه بود.
در حالی که بسیاری از شرکتها روی افزودن دکمههای بیشتر، امکانات بیشتر و طراحیهای پیچیده تمرکز داشتند، اپل مسیر متفاوتی را انتخاب کرد: یک صفحهنمایش لمسی بزرگ و نرمافزاری که استفاده از آن ساده و روان بود.
واکنش نوکیا؛ «این محصول تهدید نیست»
در آن زمان، بسیاری از مدیران نوکیا آیفون را جدی نگرفتند.
از دید آنها:
-
قیمت آیفون بسیار بالا بود.
-
باتری قابل تعویض نداشت.
-
صفحهکلید فیزیکی حذف شده بود.
-
از شبکههای نسل سوم پشتیبانی نمیکرد.
-
امکاناتی مانند کپی و پیست یا ارسال فایل بلوتوث نداشت.
به همین دلیل تصور میکردند کاربران حرفهای همچنان گوشیهای نوکیا را ترجیح خواهند داد.
اما آنها یک نکته مهم را نادیده گرفتند:
کاربران بیش از امکانات، به تجربه کاربری اهمیت میدادند.
اندروید وارد میدان میشود
اگر آیفون آغاز یک انقلاب بود، اندروید آن را به یک موج جهانی تبدیل کرد.
سال ۲۰۰۸ اولین گوشی اندرویدی یعنی HTC Dream (T-Mobile G1) عرضه شد.
برخلاف اپل، گوگل سیستمعامل خود را به تولیدکنندگان مختلف ارائه داد.
در نتیجه شرکتهایی مانند:
-
سامسونگ
-
اچتیسی
-
موتورولا
-
الجی
-
سونی
توانستند گوشیهای هوشمند متنوعی با اندروید تولید کنند.
این تصمیم باعث شد اندروید با سرعتی خیرهکننده رشد کند.
مشکل بزرگ سیمبین
تا پیش از آیفون، سیستمعامل Symbian یکی از پیشرفتهترین سیستمعاملهای موبایل بود؛ اما با ورود گوشیهای لمسی، ضعفهای آن آشکار شد.
مشکلات اصلی سیمبین عبارت بودند از:
-
طراحی قدیمی رابط کاربری
-
منوهای پیچیده
-
دشواری توسعه برنامه
-
عملکرد نهچندان روان روی نمایشگرهای لمسی
-
پراکندگی نسخههای مختلف
در مقابل، iOS و اندروید از ابتدا برای نمایشگرهای لمسی طراحی شده بودند.
پروژههایی که هرگز به نتیجه نرسیدند
نوکیا متوجه شد که سیمبین دیگر آینده روشنی ندارد و پروژههای مختلفی را آغاز کرد:
Symbian^3
نسخهای بهبودیافته از سیمبین که نتوانست فاصله ایجادشده با رقبا را جبران کند.
Maemo
سیستمعاملی مبتنی بر لینوکس که روی گوشی N900 اجرا شد و از نظر فنی بسیار قدرتمند بود، اما بهدلیل نبود برنامههای کافی و عرضه محدود، موفق نشد.
MeeGo
حاصل همکاری نوکیا و شرکت Intel بود. بسیاری از کارشناسان معتقد بودند MeeGo میتواند رقیبی جدی برای اندروید باشد، اما عمر آن کوتاه بود.
Nokia N97؛ انتظاراتی که برآورده نشد
در سال ۲۰۰۹، نوکیا گوشی Nokia N97 را معرفی کرد.
این محصول قرار بود پاسخ نوکیا به آیفون باشد.
مشخصات آن روی کاغذ چشمگیر بود:
-
صفحهنمایش لمسی
-
صفحهکلید کشویی
-
GPS
-
حافظه داخلی
-
دوربین ۵ مگاپیکسلی
اما در عمل مشکلات زیادی داشت:
-
عملکرد کند
-
رابط کاربری گیجکننده
-
حافظه داخلی محدود برای نصب برنامه
-
باگهای متعدد
-
تجربه لمسی ضعیف
N97 هرگز نتوانست موفقیت N95 را تکرار کند و به یکی از نمادهای اشتباهات نوکیا تبدیل شد.
اکوسیستم؛ برگ برندهای که نوکیا نداشت
یکی از بزرگترین اشتباهات نوکیا، تمرکز بیش از حد بر سختافزار و کمتوجهی به اکوسیستم نرمافزاری بود.
در همان زمان:
-
اپل فروشگاه App Store را توسعه میداد.
-
گوگل روی Google Play سرمایهگذاری میکرد.
-
توسعهدهندگان به سمت iOS و اندروید میرفتند.
در مقابل، فروشگاه نرمافزاری نوکیا نتوانست توسعهدهندگان را جذب کند و کاربران با کمبود برنامههای باکیفیت مواجه شدند.
تغییر مدیرعامل و یادداشت «سکوی در حال سوختن»
سال ۲۰۱۰، Stephen Elop به مدیرعاملی نوکیا رسید.
او نخستین مدیرعامل غیر فنلاندی این شرکت بود.
چندی بعد، یادداشتی داخلی منتشر کرد که بعدها با نام Burning Platform Memo شناخته شد.
در این یادداشت، او نوکیا را به فردی تشبیه کرد که روی سکوی نفتی در حال سوختن ایستاده و برای نجات خود باید به دریا بپرد.
این پیام نشان میداد که مدیریت جدید نیز به بحران عمیق شرکت واقف است.
تصمیم جنجالی؛ خداحافظی با سیمبین
در فوریه ۲۰۱۱، نوکیا تصمیم گرفت توسعه سیمبین و MeeGo را کنار بگذارد و به جای آن از سیستمعامل Windows Phone متعلق به Microsoft استفاده کند.
این تصمیم بسیار بحثبرانگیز بود.
برخی معتقد بودند همکاری با مایکروسافت میتواند نوکیا را نجات دهد، اما گروهی دیگر باور داشتند که این شرکت باید روی MeeGo سرمایهگذاری میکرد.
تولد سری Lumia
نتیجه همکاری نوکیا و مایکروسافت، خانواده Lumia بود.
گوشیهایی با طراحی رنگارنگ، دوربینهای قدرتمند و رابط کاربری متفاوت.
از مشهورترین مدلهای این خانواده میتوان به:
-
Lumia 800
-
Lumia 900
-
Lumia 920
-
Lumia 1020
اشاره کرد.
کیفیت ساخت این محصولات تحسین میشد، اما مشکل اصلی همچنان پابرجا بود:
کمبود اپلیکیشن.
در زمانی که کاربران به واتساپ، اینستاگرام، یوتیوب و هزاران برنامه دیگر نیاز داشتند، ویندوز فون از نظر اکوسیستم نرمافزاری فاصله زیادی با اندروید و iOS داشت.
سقوط آزاد
بین سالهای ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۳، سهم بازار نوکیا بهطور مداوم کاهش یافت.
رقبایی مانند سامسونگ، اپل و تولیدکنندگان اندرویدی بازار را در اختیار گرفتند.
کاربران یکی پس از دیگری از نوکیا مهاجرت کردند و فروش شرکت کاهش یافت.
پایان یک دوران
در سپتامبر ۲۰۱۳، خبری منتشر شد که بسیاری از علاقهمندان فناوری را شوکه کرد.
مایکروسافت اعلام کرد بخش تلفن همراه نوکیا را با قراردادی چند میلیارد دلاری خریداری میکند.
با این معامله، بیش از یک دهه سلطنت نوکیا بر بازار موبایل به پایان رسید.
برندی که زمانی بزرگترین تولیدکننده تلفن همراه جهان بود، اکنون بخش موبایل خود را واگذار کرده بود.
چرا نوکیا شکست خورد؟
کارشناسان معمولاً چند عامل اصلی را در سقوط این شرکت مؤثر میدانند:
-
اعتماد بیش از حد به موقعیت برتر خود
-
واکنش دیرهنگام به گوشیهای لمسی
-
پیچیدگی و محدودیتهای سیمبین
-
ناتوانی در ایجاد اکوسیستم نرمافزاری قدرتمند
-
تصمیمهای مدیریتی متناقض و تغییر مداوم استراتژی
-
کنار گذاشتن پروژههای امیدوارکننده مانند MeeGo
-
همکاری دیرهنگام با مایکروسافت، زمانی که بازار تا حد زیادی میان اندروید و iOS تقسیم شده بود
هیچیک از این عوامل بهتنهایی باعث سقوط نوکیا نشدند؛ بلکه مجموعهای از تصمیمها و تغییرات بازار، این شرکت را از جایگاه نخست به حاشیه برد.
پس از سقوط؛ مایکروسافت، بازگشت برند نوکیا و سرنوشت یکی از بزرگترین نامهای فناوری (۲۰۱۳ تا امروز)
در قبل دیدیم که چگونه نوکیا، با وجود سالها سلطنت بر بازار تلفن همراه، در رقابت با آیفون و اندروید عقب ماند و در نهایت بخش موبایل خود را به مایکروسافت فروخت.
اما آیا داستان نوکیا همانجا تمام شد؟
پاسخ کوتاه این است:
خیر.
در واقع، آنچه بسیاری از مردم از آن با عنوان «مرگ نوکیا» یاد میکنند، پایان برند نوکیا نبود؛ بلکه پایان حضور مستقیم این شرکت در بازار تلفن همراه بود.
قرارداد تاریخی با مایکروسافت
در سپتامبر ۲۰۱۳، Microsoft اعلام کرد که بخش «Devices & Services» نوکیا را با قراردادی به ارزش حدود ۷.۲ میلیارد دلار خریداری میکند.
این قرارداد شامل موارد زیر بود:
-
بخش تولید تلفن همراه
-
کارخانههای تولید
-
هزاران کارمند
-
حق استفاده از برند نوکیا برای مدت محدود روی برخی محصولات
-
مجموعه بزرگی از پتنتها و فناوریهای مرتبط
این معامله در سال ۲۰۱۴ نهایی شد و بسیاری تصور کردند نام نوکیا برای همیشه از دنیای موبایل حذف خواهد شد.
چرا مایکروسافت نوکیا را خرید؟
مایکروسافت در آن زمان سه هدف اصلی داشت:
-
رقابت مستقیم با اپل
-
رقابت با گوشیهای اندرویدی
-
گسترش اکوسیستم ویندوز فون
این شرکت معتقد بود اگر سختافزار و نرمافزار را همزمان کنترل کند، میتواند موفقیتی مشابه اپل به دست آورد.
اما بازار مسیر دیگری را انتخاب کرده بود.
تولد Microsoft Lumia
پس از پایان قرارداد، نام Nokia Lumia به Microsoft Lumia تغییر کرد.
مایکروسافت گوشیهای متعددی عرضه کرد، از جمله:
-
Lumia 640
-
Lumia 650
-
Lumia 950
-
Lumia 950 XL
از نظر سختافزار، بسیاری از این محصولات کیفیت بالایی داشتند.
ویژگیهایی مانند:
-
نمایشگرهای باکیفیت
-
دوربینهای قدرتمند PureView
-
طراحی زیبا
-
عملکرد روان سیستمعامل
اما مشکل اصلی همچنان پابرجا بود:
کمبود اپلیکیشن.
شکست ویندوز فون
در سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶، توسعهدهندگان نرمافزار تقریباً تمام تمرکز خود را روی دو پلتفرم قرار دادند:
-
اندروید
-
iOS
در نتیجه بسیاری از برنامههای محبوب:
-
Snapchat
-
Instagram
-
YouTube
-
Google Maps
-
بانکها
-
بازیها
یا اصلاً برای ویندوز فون منتشر نمیشدند یا نسخهای ناقص داشتند.
کاربران نیز بهتدریج این پلتفرم را ترک کردند.
پایان پروژه موبایل مایکروسافت
سال ۲۰۱۷، مایکروسافت عملاً توسعه ویندوز فون را متوقف کرد.
چند سال بعد نیز پشتیبانی رسمی از این سیستمعامل پایان یافت.
به این ترتیب، پروژهای که میلیاردها دلار هزینه داشت، بدون موفقیت به پایان رسید.
اما خود نوکیا چه شد؟
اینجاست که بسیاری دچار اشتباه میشوند.
نوکیا هرگز از بین نرفت.
شرکت اصلی همچنان به فعالیت خود ادامه داد؛ اما تمرکز خود را از تلفن همراه به حوزههای زیر منتقل کرد:
-
تجهیزات مخابراتی
-
شبکههای 4G و 5G
-
تجهیزات اپراتوری
-
فیبر نوری
-
مراکز داده
-
نرمافزارهای شبکه
-
امنیت زیرساخت
امروزه نوکیا یکی از بزرگترین تأمینکنندگان تجهیزات مخابراتی جهان است و با اپراتورهای متعددی در سراسر دنیا همکاری میکند.
بازگشت برند نوکیا
در سال ۲۰۱۶، گروهی از مدیران سابق نوکیا شرکت جدیدی به نام HMD Global را تأسیس کردند.
این شرکت مجوز استفاده از نام Nokia را برای تولید تلفنهای همراه دریافت کرد.
هدف آنها روشن بود:
بازگرداندن نوکیا به بازار موبایل.
اولین گوشیهای اندرویدی نوکیا
سال ۲۰۱۷ اولین نسل گوشیهای اندرویدی با برند نوکیا معرفی شدند.
از جمله:
-
Nokia 3
-
Nokia 5
-
Nokia 6
-
Nokia 8
مزایای این محصولات:
-
نسخه نزدیک به اندروید خام
-
دریافت سریع بهروزرسانیها
-
کیفیت ساخت مناسب
-
طراحی مینیمال
-
قیمت رقابتی
اگرچه این گوشیها محبوب بودند، اما دیگر بازار مانند گذشته نبود.
بازگشت افسانهای 3310
یکی از جالبترین اتفاقات سال ۲۰۱۷، معرفی نسخه جدید Nokia 3310 بود.
این گوشی با حفظ طراحی کلاسیک، امکانات مدرنتری مانند:
-
نمایشگر رنگی
-
دوربین
-
باتری بهتر
-
نسخه جدید Snake
را ارائه میکرد.
اگرچه فروش آن قابلتوجه بود، اما بیشتر بهعنوان محصولی نوستالژیک شناخته شد.
چرا نوکیا دیگر رهبر بازار نشد؟
بازگشت نوکیا با استقبال کاربران قدیمی همراه بود، اما شرایط بازار تغییر کرده بود.
در آن زمان شرکتهایی مانند:
-
سامسونگ
-
اپل
-
شیائومی
-
اوپو
-
ویوو
-
ریلمی
سرمایهگذاری عظیمی روی سختافزار، نرمافزار و بازاریابی انجام داده بودند.
رقابت بسیار شدیدتر از دهه ۲۰۰۰ شده بود و بازپسگیری جایگاه نخست تقریباً غیرممکن به نظر میرسید.
تغییر هویت برند
در سال ۲۰۲۳، شرکت نوکیا از هویت بصری جدید خود رونمایی کرد.
لوگوی مشهور و قدیمی که دههها همراه این برند بود، جای خود را به طراحی مدرنتری داد.
هدف از این تغییر، نشان دادن تمرکز نوکیا بر فناوریهای شبکه و زیرساخت بود، نه بازار مصرفکننده.
نوکیا امروز چه میسازد؟
امروزه بخش عمده فعالیتهای نوکیا در حوزه زیرساختهای ارتباطی است:
-
تجهیزات شبکه 5G
-
شبکههای خصوصی صنعتی
-
فیبر نوری
-
روترهای مخابراتی
-
مراکز داده
-
امنیت شبکه
-
فناوریهای ابری
-
تحقیق روی نسل آینده ارتباطات (6G)
به بیان دیگر، ممکن است هر روز از اینترنت یا شبکه موبایلی استفاده کنید که بخشی از تجهیزات آن توسط نوکیا ساخته شده باشد، حتی اگر گوشی نوکیا در دست نداشته باشید.
آیا HMD همچنان گوشی نوکیا تولید میکند؟
در سالهای اخیر، HMD Global بهتدریج تمرکز بیشتری روی برند اختصاصی HMD گذاشته و در برخی بازارها عرضه گوشیهای جدید با نام نوکیا کاهش یافته است. در مقابل، تولید برخی گوشیهای ساده (Feature Phone) با برند نوکیا همچنان ادامه دارد و این نام هنوز در بازار تلفنهای کلاسیک شناختهشده است.
میراثی که فراموش نمیشود
شاید نوکیا دیگر بزرگترین تولیدکننده موبایل جهان نباشد، اما تأثیر آن بر صنعت فناوری انکارناپذیر است.
این شرکت:
-
تلفن همراه را برای میلیونها نفر در دسترس قرار داد.
-
پیامک را به بخشی از زندگی روزمره تبدیل کرد.
-
با بازی Snake، نسل جدیدی از سرگرمی موبایلی را شکل داد.
-
با مدلهایی مانند 3310، 6600 و N95، استانداردهای جدیدی برای صنعت تعریف کرد.
-
در توسعه شبکههای مخابراتی و فناوریهای ارتباطی نقشی ماندگار ایفا کرد.
پایان یک افسانه یا آغاز فصلی تازه؟
داستان نوکیا تنها روایت موفقیت و شکست نیست؛ بلکه داستان شرکتی است که چندین بار خود را از نو ساخت.
از کارخانه تولید کاغذ در قرن نوزدهم تا بزرگترین سازنده تلفن همراه جهان، و سپس به یکی از بازیگران اصلی زیرساختهای مخابراتی، نوکیا بارها مسیر خود را تغییر داده است.
شاید دیگر گوشیهای این شرکت صدرنشین بازار نباشند، اما نام نوکیا همچنان در تاریخ فناوری با مفاهیمی مانند کیفیت، نوآوری، دوام و تحول گره خورده است.
آیا نوکیا میتواند دوباره به اوج بازگردد؟
این سؤال سالهاست که ذهن علاقهمندان فناوری را مشغول کرده است. آیا شرکتی که روزی نزدیک به نیمی از بازار تلفن همراه جهان را در اختیار داشت، میتواند دوباره به جایگاه گذشته خود بازگردد؟
پاسخ کوتاه این است: بله، اما نه به همان شکلی که بسیاری تصور میکنند.
بازگشت به سلطنت بازار موبایل؛ تقریباً غیرممکن
امروزه بازار گوشیهای هوشمند در اختیار چند شرکت بزرگ قرار دارد:
-
Samsung
-
Apple
-
Xiaomi
-
OPPO
-
vivo
این شرکتها سالانه میلیاردها دلار صرف تحقیق و توسعه، بازاریابی، طراحی تراشه، دوربین، هوش مصنوعی و اکوسیستم نرمافزاری میکنند.
در چنین بازاری، بازگشت نوکیا به جایگاه نخست بسیار دشوار است.
اما خود نوکیا هنوز زنده است
بسیاری تصور میکنند نوکیا از بین رفته، در حالی که واقعیت کاملاً متفاوت است.
امروزه نوکیا یکی از بازیگران مهم صنعت مخابرات جهان است و در حوزههایی مانند:
-
تجهیزات شبکه 5G
-
توسعه فناوری 6G
-
فیبر نوری
-
شبکههای خصوصی صنعتی
-
امنیت سایبری
-
زیرساختهای ارتباطی
فعالیت میکند.
در واقع، ممکن است هر روز از اینترنت یا شبکه موبایلی استفاده کنید که بخشی از تجهیزات آن توسط نوکیا ساخته شده باشد، بدون اینکه متوجه شوید.
اگر نوکیا دوباره گوشی تولید کند چه؟
اگر برندی با نام نوکیا دوباره وارد بازار گوشیهای هوشمند شود، برای موفقیت باید چند شرط مهم را رعایت کند:
-
طراحی منحصربهفرد و متفاوت
-
سرمایهگذاری گسترده روی هوش مصنوعی
-
دوربین رقابتی
-
پشتیبانی نرمافزاری طولانیمدت
-
قیمتگذاری مناسب
-
بازاریابی جهانی
حتی با رعایت این موارد نیز رقابت با برندهای تثبیتشده کار آسانی نخواهد بود.
بزرگترین سرمایه نوکیا؛ اعتماد کاربران
با وجود سالها دوری از اوج، نوکیا هنوز یکی از شناختهشدهترین نامهای صنعت فناوری است.
کاربران قدیمی همچنان این برند را با ویژگیهایی مانند:
-
دوام بالا
-
کیفیت ساخت
-
آنتندهی مناسب
-
باتری قدرتمند
-
سادگی و اطمینان
به یاد میآورند.
این اعتبار میتواند پایهای برای حضور موفق در بازارهای خاص باشد، اما بهتنهایی برای بازگشت به صدر جدول کافی نیست.
آینده نوکیا
احتمال زیادی وجود دارد که آینده نوکیا بیش از آنکه در جیب کاربران باشد، در دکلهای مخابراتی، مراکز داده، شبکههای 6G و زیرساختهای هوش مصنوعی رقم بخورد.
شاید این شرکت دیگر مشهورترین سازنده تلفن همراه جهان نباشد، اما همچنان یکی از مهمترین شرکتهای فعال در ساخت زیرساختهای ارتباطی جهان است.
جمعبندی
داستان نوکیا ثابت میکند که حتی بزرگترین شرکتهای جهان نیز اگر تغییرات بازار را نادیده بگیرند، ممکن است جایگاه خود را از دست بدهند. اما همین داستان نشان میدهد که یک شرکت میتواند پس از شکست، مسیر تازهای پیدا کند و در حوزهای دیگر دوباره به موفقیت برسد.
شاید دوران طلایی گوشیهای نوکیا به پایان رسیده باشد، اما نام این شرکت همچنان در تاریخ فناوری بهعنوان یکی از تأثیرگذارترین برندهای جهان باقی خواهد ماند؛ برندی که صنعت موبایل را متحول کرد و هنوز هم در قلب زیرساختهای ارتباطی جهان حضوری پررنگ دارد.
تشکر از وقت و زمانی که برای خواندن این مقاله اختصاص دادید.
دانلود و شنیدن آنلاین
پیامی بگذارید